Dlaczego

1Skąd się wzięła walka o równość

Amerykański podatek dochodowy nie zaczął się od Waszyngtonu. Zaczął się od przegranej. W 1894 roku Kongres dopisał do ustawy taryfowej Wilsona–Gormana podatek 2 % od dochodów powyżej 4000 dolarów [źródło: 28 Stat. 509]. Rok później Sąd Najwyższy w sprawie Pollock v. Farmers’ Loan & Trust Co. uznał go za niekonstytucyjny [źródło: 158 U.S. 601]. Ruch, który chciał, by państwo traktowało dochód z kapitału tak samo jak dochód z pracy, musiał zacząć od nowa.

Zaczął w stanach. W Wisconsin komisja podatkowa już w 1903 roku rekomendowała podatek dochodowy; w 1908 roku wyborcy zatwierdzili poprawkę do konstytucji stanowej, a w 1911 roku legislatura uchwaliła ustawę, którą 14 lipca podpisał gubernator Francis McGovern [źródło: J. A. Ranney, wicourts.gov]. Stawki wynosiły od 1 % dla dochodów powyżej 1000 dolarów do 6 % dla dochodów powyżej 12 000 dolarów, a 90 % wpływów wracało do samorządów [źródło: WPR, 2016]. W 1912 roku stanowy Sąd Najwyższy utrzymał ustawę w mocy [źródło: 148 Wis. 456].

Federacja poszła za stanem. XVI poprawkę ratyfikowano 3 lutego 1913 roku [źródło: NARA], a ustawa z października tego roku wprowadziła stawki od 1 % do 7 % powyżej 500 000 dolarów [źródło: IRS, Historical Table 23]. W 1935 roku ustawa Wagnera dała pracownikom prawo do organizowania się [źródło: NARA], a ustawa o zabezpieczeniu społecznym stworzyła emerytury federalne [źródło: NARA].

Poniższa oś czasu rozdziela postulaty, uchwalenie, wejście w życie, orzeczenia i uchylenia, a także prawo federalne od studiów stanowych. Każdy punkt prowadzi do dokumentu.

2Co dała

Najprostsza miara tego, co dała ta walka, to udział jednego procenta najbogatszych w dochodzie narodowym. W 1928 roku wynosił 22,3 %. Po wojnie, przy najwyższych stawkach krańcowych i silnych związkach, spadł do około 10 % i utrzymał się na tym poziomie do 1980 roku. Historycy gospodarki nazywają ten okres Wielką Kompresją.

Kompresja nie wzięła się z jednej ustawy. Złożyły się na nią stawki krańcowe sięgające 94 % w latach 1944–1945 [źródło: IRS, Historical Table 23], prawo do zrzeszania się, publiczne emerytury i finansowanie wojny z podatku od najwyższych dochodów. Czytelnik znajdzie na Wyspie każdą z tych ustaw z sygnaturą, a nie tylko jej streszczenie.

3Gdzie zawiodła

Ta sama polityka miała luki, które trzeba nazwać, bo one także są częścią wzoru. Ustawa o zabezpieczeniu społecznym z 1935 roku wyłączyła z ubezpieczenia pracę na roli i służbę domową [źródło: Social Security Act, tytuł II, sekcja 210(b)], a więc zawody, w których pracowała większość czarnych Amerykanów Południa. Równość wobec państwa była pisana dla części obywateli.

Druga słabość to trwałość. Wysokie stawki krańcowe utrzymały się, dopóki istniała szeroka koalicja, która je popierała. Najwyższa stawka spadła z 70 % w 1980 roku do 50 % w 1982 i 28 % w 1988 roku [źródło: IRS, Historical Table 23]. Udział 1 % najbogatszych wrócił z 10,4 % w 1980 roku do 20,7 % w 2023 roku [źródło: WID przez OWID]. Instytucje, które nie mają obrońców, są rozbierane po cichu.

Trzecia to przechwycenie. Organy, które miały równoważyć siłę wielkich przedsiębiorstw, z czasem zaczęły z nimi współpracować. To hipoteza, którą Wyspa będzie sprawdzać na dokumentach, a nie teza, którą przyjmujemy z góry; teksty, które ją badają, będą tak oznaczone.

4Co pokazują Chiny

25 lutego 2021 roku Xi Jinping ogłosił „pełne zwycięstwo” nad skrajnym ubóstwem: według komunikatu w ciągu ośmiu lat 98,99 mln mieszkańców wsi żyjących poniżej krajowej granicy ubóstwa wyszło z niej, a 832 powiaty i 128 tys. wsi skreślono z listy ubogich [źródło: Xinhua, 25.02.2021, kopia konsulatu ChRL]. Granica, o której mowa, to 2300 juanów rocznie w cenach z 2010 roku [źródło: CSIS ChinaPower].

Dane Banku Światowego, liczone według międzynarodowej granicy 2,15 dolara dziennie, pokazują ten sam kierunek: z 97 % ludności w 1981 roku do 0 % w 2019 roku.

W sierpniu 2021 roku Centralna Komisja Finansowo-Gospodarcza ogłosiła kurs na „wspólny dobrobyt”: rozsądną korektę nadmiernych dochodów, bardziej progresywne podatki i zachętę, by zamożni oddawali więcej społeczeństwu [źródło: komunikat Xinhua, kopia MEM] [źródło: BOFIT Weekly 36/2021].

Te liczby wymagają zastrzeżenia. Pochodzą z urzędów państwa, w którym nie działa niezależna prasa ani niezależna kontrola statystyki; traktujemy je jako stanowisko urzędu, a nie jako ustalenie. Widać też, czego nie objęły: system meldunkowy hukou wciąż dzieli obywateli na wiejskich i miejskich. W 2024 roku 299,73 mln osób pracowało jako migranci, a 132 mln z nich mieszkało w miastach [źródło: NBS przez gov.cn]. Współczynnik Giniego wzrósł z 28,2 w 1981 roku do 43,7 w 2010 i spadł do 36,0 w 2022 roku [źródło: Bank Światowy].

Chiny pokazują, że państwo potrafi w jedno pokolenie przesunąć setki milionów ludzi ponad granicę ubóstwa, i że może to zrobić bez dania im równej pozycji wobec siebie. Obie rzeczy są prawdziwe naraz.

5Dlaczego Wyspa

Nazwa pochodzi z Nowego Jorku. Roosevelt Island to wąski pas ziemi na East River między Manhattanem a Queens: około 3,2 km długości i najwyżej 240 m szerokości [źródło: Wikipedia, Roosevelt Island]. Przez sto lat miasto wysyłało tam tych, których nie chciało oglądać. W 1828 roku kupiło wyspę od rodziny Blackwellów za 32 000 dolarów; w 1830 otworzyło na niej więzienie, w 1839 zakład dla obłąkanych z ośmiokątną wieżą, w 1847 przytułki, w 1852 dom pracy, a w 1856 szpital ospy [źródło: Wikipedia, Roosevelt Island]. W 1887 roku Nellie Bly dała się zamknąć na dziesięć dni w zakładzie dla kobiet na Blackwell’s Island i opisała go w „New York World”; po jej reportażu wielka ława przysięgłych podniosła budżet miejskiego wydziału dobroczynności i więziennictwa o 850 000 dolarów [źródło: Wikipedia, Ten Days in a Mad-House].

Wyspa była blisko i niedostępna zarazem. Most Queensboro z 1909 roku przechodził nad nią górą; na wyspę zjeżdżało się windą z przystanku tramwaju pośrodku mostu, i tak aż do 7 kwietnia 1957 roku [źródło: Wikipedia, Roosevelt Island Tramway]. Most drogowy do Queens otwarto w maju 1955 roku. W kwietniu 1921 roku miasto przemianowało Blackwell’s Island na Welfare Island, a 20 sierpnia 1973 roku na Roosevelt Island. W grudniu 1969 roku stanowa korporacja rozwoju wydzierżawiła wyspę na 99 lat i zamówiła plan dzielnicy mieszkalnej u Philipa Johnsona i Johna Burgee [źródło: Wikipedia, Roosevelt Island].

Połączenia przyszły późno i po kolei. 17 maja 1976 roku ruszyła kolejka linowa nad East River, pierwsza dojazdowa kolejka linowa w Stanach Zjednoczonych, pomyślana jako rozwiązanie tymczasowe do czasu otwarcia metra; w pierwszym roku przewiozła 1,25 mln pasażerów, a w roku budżetowym 2023 przewiozła ich 2 146 128 [źródło: Wikipedia, Roosevelt Island Tramway]. Stację metra otwarto pod koniec 1989 roku. 24 października 2012 roku na południowym cyplu otwarto park Czterech Wolności według projektu Louisa Kahna z 1972 roku [źródło: Wikipedia, Four Freedoms Park], a w 2017 roku kampus Cornell Tech. W spisie z 2020 roku wyspa miała 11 722 mieszkańców [źródło: Wikipedia, Roosevelt Island].

Ta historia jest naszym programem. Wyspa, na którą miasto odsyłało ubogich, chorych i więźniów, stała się jego częścią dopiero wtedy, gdy zbudowano do niej połączenia: most, kolejkę, metro, park z wyrytymi słowami o czterech wolnościach. Nikt nie jest wyspą; ale żeby przestać nią być, trzeba mostu. O tym piszemy: o połączeniach między obywatelami i o sile, którą pojedynczy człowiek ma wobec państwa dopiero wtedy, gdy nie jest sam. Pisownia „Roosvelt” w nazwie jest nasza i celowa: portal nie mówi w imieniu wyspy ani prezydenta.

Wyspa Roosvelta jest niezależnym portalem; zasady pracy i zaproszenie do współpracy są na stronie O nas. Publikujemy po polsku o tym, jak zmniejszać dystans między obywatelami i wyrównywać ich siłę wobec państwa, czerpiąc z dwóch doświadczeń: Ameryki lat 1900–1959 i najnowszych wyników Chin.

Co może zrobić czytelnik:

• sprawdzić w źródle każdą liczbę, którą publikujemy, i napisać, gdy się nie zgadza;
• zaproponować temat albo dokument, który warto przetłumaczyć;
• napisać tekst według zasad z O nas;
• przekazać dalej to, co uzna za wartościowe.

Nie sprzedajemy reklam i nie zbieramy danych o czytelnikach. Jedyne, co zbieramy, to argumenty.