Roosevelt Island

Roosevelt Island leży na East River między Manhattanem a Queens. Ma około 3,2 km długości i najwyżej 240 m szerokości. Na tym wąskim pasie ziemi mieściły się więzienie, przytułki i szpitale, a w latach 70. XX wieku zaczęło powstawać osiedle mieszkaniowe. Dzisiejsza nazwa upamiętnia Franklina Delano Roosevelta; wiąże się z planem budowy pomnika na południowym cyplu [źródło: LBA, 1998, s. 2] [źródło: vanden Heuvel, 1998].

Od Blackwellów do miejskich zakładów

W najstarszych opisach pojawia się nazwa Lenape „Minnahanonck”, lecz jej przypisanie tej wyspie pozostaje sporne: część badaczy wskazywała Randalls Island. Pewniejszy jest podpis „Varkens Eylandt” na holenderskiej mapie z 1639 roku. Później używano nazwy Manning’s Island, od kapitana Johna Manninga, który otrzymał wyspę w 1668 roku. Przez jego pasierbicę Mary Manningham i jej męża Roberta Blackwella trafiła do rodziny Blackwellów. To od nich pochodziła nazwa Blackwell’s Island [źródło: JMA, 2007, s. 5–7].

19 lipca 1828 roku Nowy Jork kupił wyspę za 32 500 dolarów pod nowe więzienie. Według raportu archeologicznego z 1989 roku pierwszych więźniów przyjęto 23 sierpnia 1830 roku; późniejsze raporty podają otwarcie w 1832 roku. W 1847 roku powstały przytułki dla mężczyzn i kobiet, a w latach 50. XIX wieku dom pracy. Więzienie rozebrano w 1936 roku, po przeniesieniu osadzonych na Rikers Island [źródło: Kearns, Kirkorian i Schaefer, 1989, s. 8–10] [źródło: JMA, 2007, s. 8–10].

Zakład dla obłąkanych, New York City Lunatic Asylum, otwarto w 1839 roku według projektu Alexandra Jacksona Davisa. Ośmiokątny budynek, znany jako Oktagon, mieścił administrację i główne wejście. Do 1850 roku pacjentów pilnowali więźniowie; dopiero wtedy zatrudniono personel. W 1842 roku zakład odwiedził Charles Dickens i opisał przygnębiającą atmosferę tego miejsca [źródło: LPC, Octagon Tower, 1976, s. 1].

W 1887 roku dziennikarka Nellie Bly spędziła w zakładzie dla kobiet dziesięć dni, by opisać warunki od środka. Jej relacja ukazała się w „New York World”, a następnie jako książka „Ten Days in a Mad-House”. Po raporcie wielkiej ławy przysięgłych miejska komisja budżetowa zwiększyła budżet wydziału dobroczynności i więziennictwa z 1,5 do 2,34 mln dolarów, czyli o około 840 000 dolarów. Bezpośrednio na zakład na wyspie przeznaczono 50 000 dolarów. Sama Bly w przedmowie do książki pisała o dodatkowym milionie dolarów rocznie na opiekę nad chorymi. To deklaracja autorki, odrębna od kwot przytoczonych przez Bibliotekę Kongresu [źródło: Nellie Bly, Ten Days in a Mad-House, wstęp]. Placówkę zamknięto dopiero siedem lat później [źródło: Library of Congress, Nellie Bly Reporting from Blackwell’s Island].

Na południu wyspy w latach 1854–1856 zbudowano neogotycki szpital ospy pod nadzorem Jamesa Renwicka Jr. Miał sto łóżek i przyjmował zarówno ubogich, jak i pacjentów płacących. W 1875 roku otrzymał nazwę Riverside Hospital, a od 1886 roku służył jako dom pielęgniarek, po przeniesieniu chorych na North Brother Island. W 1921 roku Blackwell’s Island przemianowano na Welfare Island: nowa nazwa miała odpowiadać funkcjom medycznym i opiekuńczym, zastępując nazwę o ponurych skojarzeniach [źródło: LPC, Smallpox Hospital, 1976, s. 1–2] [źródło: Kearns, Kirkorian i Schaefer, 1989, s. 13].

Osiedle i połączenia

Plan dzielnicy mieszkalnej przygotowali Philip Johnson i John Burgee dla komitetu burmistrza Johna Lindsaya, pracującego w latach 1967–1969. Stanowa Urban Development Corporation (UDC) przejęła plan później. Board of Estimate zatwierdziła umowę 29 października 1969 roku; 23 grudnia podpisano dzierżawę wyspy na 99 lat ze spółką zależną UDC, Welfare Island Development Corporation. Docelowy plan obejmował 5000 mieszkań, od komunalnych i przeznaczonych dla seniorów po wynajmowane na wolnym rynku [źródło: Yonah Freemark, 2011, s. 363–366].

Pierwszy mieszkaniec wprowadził się do Island House 25 kwietnia 1975 roku. Na początku 1976 roku cztery budynki Northtown, liczące 2148 mieszkań, miały już lokatorów [źródło: RIOC, About] [źródło: Freemark, 2011, s. 372].

Połączenia zmieniały się stopniowo. Otwarty w 1909 roku most Queensboro miał na wyspie windy mieszczące ludzi i konie. Most drogowy do Queens uruchomiono 18 maja 1955 roku [źródło: LBA, 1998, s. 2] [źródło: NYC DOT, Roosevelt Island Bridge]. Kolejka linowa ruszyła w maju 1976 roku jako rozwiązanie tymczasowe, oczekujące na metro. Stację metra otwarto w 1989 roku, piętnaście lat po zakładanym terminie [źródło: RIOC, Tram] [źródło: Freemark, 2011, s. 376]. We wrześniu 2017 roku na stały kampus na wyspie przeniosła się uczelnia Cornell Tech [źródło: Cornell Tech, About].

Którego Roosevelta?

Franklina Delano Roosevelta. W lipcu 1973 roku Rada Miasta Nowego Jorku przyjęła nazwę „Franklin D. Roosevelt Island”. Ceremonia nadania nazwy odbyła się 24 września. Dokładny dzień lipcowej uchwały jest sporny w źródłach, dlatego nie należy utożsamiać jej z wrześniową uroczystością [źródło: Freemark, 2011, s. 369] [źródło: William J. vanden Heuvel, 1998].

Uzasadnieniem był plan pomnika FDR na południowym cyplu. Przydzielenie terenu ogłoszono w kwietniu 1972 roku. Zmiana nazwy miała też pomóc w przyciągnięciu mieszkańców nowego osiedla. Wcześniejsze propozycje obejmowały „East Island” oraz „Franklin and Eleanor Roosevelt Island”. Ten drugi wariant pojawił się w artykule redakcyjnym „New York Timesa” w 1972 roku; propozycja Lindsaya ze stycznia 1973 roku także obejmowała prezydenta i pierwszą damę. Rada wybrała nazwę bez Eleanor [źródło: vanden Heuvel, 1998] [źródło: Freemark, 2011, s. 360] [źródło: Bowery Boys, Franklin and Eleanor Roosevelt Island].

Pomyłce z Theodore’em sprzyja istnienie drugiej wyspy: Theodore Roosevelt Island leży na Potomaku w Waszyngtonie i upamiętnia właśnie jego [źródło: National Park Service, Theodore Roosevelt Island]. Obu Rooseveltów łączył wspólny przodek, Claes Martenszen van Rosenvelt, który przybył z żoną Jannetje do Nowego Amsterdamu około 1649 roku. Franklin i Theodore byli kuzynami piątego stopnia, a Eleanor — bratanicą Theodore’a [źródło: FDR Library, Roosevelt Family].

Park Czterech Wolności

Louis Kahn otrzymał zlecenie w 1973 roku i opracował projekt w latach 1973–1974. Po jego śmierci prace prowadziło biuro Mitchell/Giurgola. W 1974 roku gubernator Malcolm Wilson wpisał do budżetu 2,2 mln dolarów na pomnik, którego koszt szacowano na 6 mln. Kryzys finansowy miasta i stanu w połowie lat 70. wstrzymał realizację. W 1985 roku komisja gubernatora Mario Cuomo jednogłośnie zaleciła budowę według projektu Kahna. Budowę rozpoczęto 29 marca 2010 roku, a park otwarto dla publiczności 24 października 2012 roku — 39 lat po ceremonii nadania wyspie imienia Roosevelta [źródło: Freemark, 2011, s. 369] [źródło: vanden Heuvel, 1998] [źródło: Four Freedoms Park Conservancy].

Nazwa parku odsyła do orędzia Franklina D. Roosevelta z 6 stycznia 1941 roku. W tym samym wystąpieniu znalazło się zdanie o finansowaniu programu zbrojeń, które stanowi rzeczowe powiązanie z historią podatków opisywaną w tym serwisie:

No person should try, or be allowed, to get rich out of this program; and the principle of tax payments in accordance with ability to pay should be constantly before our eyes to guide our legislation.

W przekładzie: „Nikt nie powinien próbować bogacić się na tym programie ani nie powinno mu się na to pozwalać; a zasada płacenia podatków stosownie do możliwości płatniczych powinna stale przyświecać nam przy stanowieniu prawa” [źródło: FDR, orędzie do Kongresu, 6.01.1941].

Najważniejsze daty

• 

• 

• 

•