Czerwona panika. Podatki zostały, obrońcy reform tracili głos

Mary Dublin Keyserling została oczyszczona z zarzutów w styczniu 1953 roku. Po objęciu władzy przez Eisenhowera ona i jej mąż Leon odeszli jednak z administracji [1].

Rok wcześniej, 9 lutego 1952 roku, senator Joseph McCarthy zaatakował ich podczas kolacji w Wheeling. Twierdził, że Mary należała do dziesięciu organizacji będących komunistycznymi przybudówkami. Musiała wziąć urlop w Departamencie Handlu i czekać na rozstrzygnięcie komisji lojalnościowej [1].

Historyczka Landon Storrs opisuje podobne postępowania jako mechanizm osłabiania lewicy New Dealu. Śledczy rzadko odróżniali komunistów od innych lewicowców. Niekomunistyczni zwolennicy reform opuszczali administrację albo wypierali się poglądów; zawężała się debata o ochronie pracy, konsumentów i powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym [2]. Tymczasem kodeks podatkowy z 1954 roku nadal przewidywał najwyższą stawkę 91 % [3]. Osłabienie środowisk reform wyprzedziło obniżki podatków.

Leon znał administrację New Dealu od środka. W 1933 roku pracował jako prawnik agencji rolnej AAA, później współpracował z senatorem Robertem Wagnerem i zajmował się federalną polityką mieszkaniową. W latach 1946–1953 pełnił kierownicze funkcje w Radzie Doradców Ekonomicznych [4]. Oskarżenia dotykały więc ludzi, którzy umieli przekładać postulaty reform na pracę urzędów.

W „Zdrajcy swojej klasy” zarzut komunizmu towarzyszył walce z reformami Roosevelta. Po wojnie podobne podejrzenia wpisano w zasady zatrudniania urzędników i działania związków.

Podpis Trumana

21 marca 1947 roku Harry Truman podpisał rozporządzenie EO 9835, uruchamiające program sprawdzania lojalności pracowników federalnych. Do odmowy zatrudnienia lub zwolnienia miały wystarczyć uzasadnione podstawy do uznania danej osoby za nielojalną, oceniane na podstawie całego materiału. Wśród przesłanek wymieniono członkostwo, powiązania lub kontakty wyrażające poparcie dla organizacji uznanej przez prokuratora generalnego za totalitarną, faszystowską, komunistyczną albo wywrotową [5]. Ocenie podlegały zatem także związki pracownika z danym środowiskiem.

Program obejmował około dwóch milionów pracowników federalnych. Pierwsza lista prokuratora generalnego, ogłoszona w grudniu 1947 roku, zawierała około dziewięćdziesięciu organizacji. Historyk Robert Goldstein ocenia, że jej upublicznienie zmieniło narzędzie kadrowe w oficjalną państwową czarną listę [6]. Program powstał za demokratycznego prezydenta, przed kampanią McCarthy’ego.

27 kwietnia 1953 roku Eisenhower zastąpił go rozporządzeniem EO 10450. Zatrudnienie miało być wyraźnie zgodne z interesem bezpieczeństwa narodowego. Wśród przesłanek oceny znalazła się także „perwersja seksualna” — tak można przełożyć użyte w dokumencie określenie „sexual perversion” [7]. Kontrola pod hasłem bezpieczeństwa obejmowała również życie osobiste.

Podpis związkowca

Ustawa Tafta–Hartleya z 1947 roku uzależniła dostęp związków do określonych postępowań przed NLRB, federalnym organem stosunków pracy, od politycznych deklaracji ich władz. Paragraf 9(h) wymagał oświadczenia od każdej osoby pełniącej funkcję we władzach związku oraz central, do których należał. Podpisujący miał zadeklarować, że nie należy do Partii Komunistycznej ani nie jest z nią powiązany. Musiał też oświadczyć, że nie popiera obalenia rządu siłą lub metodami nielegalnymi bądź niekonstytucyjnymi, a także nie należy do organizacji głoszącej taki cel ani jej nie wspiera [8].

Truman zawetował ustawę. W uzasadnieniu z 20 czerwca zgadzał się jednak z celem wymierzonym w komunistów w ruchu związkowym. Krytykował metodę: odmowa podpisu przez jedną osobę mogła zablokować uznanie związku za przedstawiciela pracowników. Kongres odrzucił weto [9]. W maju 1950 roku Sąd Najwyższy uznał paragraf 9(h) za zgodny z pierwszą poprawką [8]. Związek potrzebował więc deklaracji politycznych swojego kierownictwa, by korzystać z tych państwowych procedur.

Presja pojawiła się również wewnątrz ruchu związkowego. W listopadzie 1949 roku zjazd centrali CIO w Cleveland wykluczył związki UE i Farm Equipment Workers. W 1950 roku wykluczono kolejnych dziewięć. Łącznie usunięto z centrali jedenaście organizacji skupiających około miliona członków. Historyczka Lisa Kannenberg ocenia, że CIO straciło impet, a jego rozwój wyhamował [10].

Wykluczenie z centrali nie oznaczało wystąpienia ze związku. Według zestawienia Congressional Research Service w 1947 roku związki skupiały 14,787 mln osób, a w 1954 roku — 17,022 mln. Ich udział w zatrudnieniu poza rolnictwem wzrósł między tymi latami z 33,6 % do 34,7 % [11].

Dane wykresu

Rok	Członkowie związków jako odsetek zatrudnionych poza rolnictwem (%)
1945	35,4
1946	34,5
1947	33,6
1948	31,9
1949	32,6
1950	31,5
1951	33,3
1952	32,5
1953	33,7
1954	34,7

W 1954 roku uzwiązkowienie było wyższe niż w 1947, choć niższe niż w 1945. Po spadkach przyszło odbicie [11]. Czystka osłabiała lewe skrzydło ruchu, lecz krajowa liczba członków nie pokazuje jego politycznej straty. Zestawienie oceny Kannenberg z danymi CRS pozwala rozdzielić dwie rzeczy: wielkość związków i ich zdolność do rozwijania programu reform [10] [11].

Szpiegostwo i granice oskarżeń

Sowieckie szpiegostwo było rzeczywiste. W sprawie Algera Hissa ława przysięgłych 21 stycznia 1950 roku uznała go za winnego dwóch zarzutów krzywoprzysięstwa. Taki werdykt odnotowuje FBI [12].

John Earl Haynes i Harvey Klehr, badacze odszyfrowanych depesz Venony, wskazują 349 obywateli, imigrantów i stałych rezydentów USA mających tajne związki z sowieckimi służbami wywiadowczymi. Mniej niż połowę zidentyfikowano z nazwiska. Liczba ta nie oznacza samych urzędników Roosevelta ani prawomocnych skazań [13].

Komisja pod przewodnictwem Daniela Patricka Moynihana w raporcie z 1997 roku oceniła, że współudział Hissa i Harry’ego Dextera White’a wydaje się rozstrzygnięty. Ten sam raport stwierdzał, że pod koniec lat czterdziestych sowiecka ofensywa szpiegowska została już osłabiona i odparta, a wpływ komunizmu w USA malał [14]. Utożsamienie kryptonimu „ALES” z Hissem kwestionował jego adwokat John Lowenthal; zastrzeżenia te przytacza wtórne omówienie sporu [15].

Haynes i Klehr podkreślają zarazem, że Venona nie daje podstaw do oskarżania Deana Achesona ani George’a Marshalla o udział w komunistycznym spisku. Ich zdaniem tajność materiałów pozwalała McCarthy’emu mieszać prawdziwe informacje o Hissie i Whicie z fałszywymi oskarżeniami [13]. Istnienie agentów nie uzasadniało podejrzeń wobec każdego zwolennika reform.

Podatek na ławie oskarżonych

4 lutego 1954 roku w Charleston McCarthy rozszerzył oskarżenie na całą epokę. Edward R. Murrow odtworzył fragment wystąpienia w programie „See It Now” [16].

Linia sporu między republikanami a demokratami jest wyraźnie wytyczona. Wytyczyli ją świadomie ci, którzy odpowiadali za dwadzieścia lat zdrady. (tłumaczenie)

Odpowiedzialnością za zdradę senator obciążał cały obóz polityczny. W takim sporze zwolennik reformy musiał bronić własnej lojalności, zanim mógł mówić o skutkach proponowanej ustawy. Storrs opisuje ten mechanizm w administracji; przemówienie pokazuje jego publiczną postać [2] [16].

W tym samym 1954 roku Frank Chodorov opublikował książkę „The Income Tax: Root of All Evil”. Pisał, że socjaliści, poczynając od Karola Marksa, popierali podatek dochodowy — tym chętniej, im był wyższy. Progresję i opodatkowanie spadków przedstawiał jako środki niszczenia własności prywatnej postulowane w „Manifeście komunistycznym”. XVI poprawka miała według niego otwierać drogę do socjalizmu, a ostatecznie komunizmu [17].

Manifest Marksa i Engelsa z 1848 roku rzeczywiście zawierał w punkcie drugim postulat „wysokiego progresywnego lub stopniowanego podatku dochodowego” — w polskim przekładzie [18]. Chodorov przedstawiał jednak samą progresję jako krok ku komunizmowi. Zamiast pytać, jak podatek rozkłada ciężary między bogatych i resztę społeczeństwa, wskazywał jego podejrzane pochodzenie. Rozwiązanie obowiązujące w amerykańskim prawie stawało się w tej argumentacji częścią programu wroga [17] [3].

Eisenhower: krytyka i ciągłość

17 czerwca 1953 roku dziennikarz John Herling zapytał Eisenhowera o „pełzający socjalizm” minionych dwudziestu lat. To przekład zwrotu „creeping socialism”, który w transkrypcji pada w pytaniu. Prezydent jako przykład przywołał TVA, ale zapewnił, że nie zamierza jej zniszczyć [19]. 8 października wyjaśniał, że krytykował pewne cechy TVA, a nie całą instytucję [20].

Na czerwcowej konferencji mówił również o obietnicy rozszerzenia świadczeń Social Security [19]. Podejrzliwość wobec działalności państwa współistniała więc z akceptacją części zabezpieczeń społecznych. Antykomunistyczna retoryka utrudniała obronę reform, ale nie prowadziła automatycznie do likwidacji ich dorobku.

Przeciwnicy reform zyskują czytelników

Równolegle rozwijały się środowiska przeciwne filozofii New Dealu. Amerykańskie wydanie „The Road to Serfdom” Hayeka ukazało się we wrześniu 1944 roku. W kwietniu 1945 skrót opublikował „Reader’s Digest”, a następnie Book-of-the-Month Club rozesłał go do ponad sześciuset tysięcy czytelników — według danych wydawcy, University of Chicago Press [21].

W kwietniu 1947 roku odbyło się pierwsze spotkanie Mont Pelerin Society. Deklaracja z 8 kwietnia zaczynała się od stwierdzenia, że podstawowe wartości cywilizacji są zagrożone [22]. Historyczka Kim Phillips-Fein opisuje przedsiębiorców, którzy zwalczali filozofię New Dealu i promowali Hayeka oraz Misesa [23].

Zestawione z ustaleniami Storrs, badania Phillips-Fein pokazują zmianę warunków sporu: część zwolenników dalszych reform traciła możliwość pracy w administracji, podczas gdy ich przeciwnicy poszerzali krąg odbiorców swoich idei [2] [23].

Dziewięćdziesiąt jeden procent zostaje

Kodeks podatkowy podpisany 16 sierpnia 1954 roku zachował najwyższą stawkę 91 % od nadwyżki ponad 200 tysięcy dolarów. Była to stawka krańcowa, dotycząca dochodu powyżej progu, a nie całego zarobku. Faktyczne obciążenie zależało także od ulg [3].

Pod koniec tego samego roku Senat potępił McCarthy’ego [14]. Jego porażka nie cofała jednak wcześniejszych odejść z administracji ani wykluczeń z CIO. Wysokie podatki pozostały, związki nadal skupiały miliony ludzi, lecz część środowisk zabiegających o dalsze reformy została osłabiona [2] [10] [11].

Ameryka wciąż potrafiła wysoko opodatkować największe dochody. Coraz trudniej było jednak bronić takiej polityki bez odpierania zarzutu, że służy obcemu ustrojowi. Jak doszło do odwrotu od wysokich stawek? To temat następnego etapu — „Pierwszego pęknięcia”.