Ile kosztowało dorosłe życie. Dom, czynsz, ślub i jedna pensja, 1920–1960

Kiedy ktoś mówi, że w latach pięćdziesiątych żyło się lepiej, zwykle ma na myśli jedno zdanie: robotnik z jedną pensją kupował dom, utrzymywał rodzinę i nie bał się jutra. Sprawdziliśmy to zdanie w danych. Wynik jest inny, niż podpowiada nostalgia: domy nie były tanie. Tanie było wejście w dorosłość, i to z trzech powodów, które da się zmierzyć osobno.

Metka na domu

Najdłuższą serię cen domów w Ameryce zbudował Robert Shiller, cofając ją do 1890 roku i odliczając inflację [1]. Nie pokazuje ona taniego złotego wieku. Realne ceny domów spadły o jedną trzecią między 1910 a 1920 rokiem, przez dwie dekady stały w miejscu, a po wojnie skoczyły o 30 % w jeden rok i zostały na tym poziomie do lat dziewięćdziesiątych.

Dane wykresu

Rok	Realny indeks cen domów
1890	100
1891	88
1892	95
1893	92
1894	124
1895	118
1896	100
1897	107
1898	110
1899	104
1900	102
1901	87
1902	101
1903	93
1904	102
1905	87
1906	104
1907	109
1908	101
1909	95
1910	93
1911	98
1912	102
1913	95
1914	97
1915	88
1916	94
1917	85
1918	76
1919	71
1920	66
1921	66
1922	75
1923	76
1924	74
1925	78
1926	73
1927	71
1928	73
1929	73
1930	70
1931	69
1932	68
1933	73
1934	73
1935	78
1936	79
1937	80
1938	79
1939	79
1940	82
1941	74
1942	69
1943	71
1944	80
1945	88
1946	107
1947	109
1948	101
1949	100
1950	106
1951	104
1952	104
1953	115
1954	115
1955	116
1956	114
1957	114
1958	112
1959	111
1960	110
1961	109
1962	109
1963	109
1964	109
1965	109
1966	108
1967	106
1968	105
1969	106
1970	108
1971	109
1972	110
1973	106
1974	103
1975	102
1976	104
1977	109
1978	117
1979	121
1980	117
1981	113
1982	109
1983	108
1984	109
1985	111
1986	119
1987	125
1988	129
1989	130
1990	126
1991	119
1992	116
1993	115
1994	115
1995	114
1996	113
1997	114
1998	118
1999	124
2000	130
2001	137
2002	145
2003	156
2004	170
2005	188
2006	195
2007	186
2008	163
2009	148
2010	142
2011	133
2012	131
2013	142
2014	149
2015	155
2016	161
2017	167
2018	173
2019	175
2020	184
2021	205
2022	218
2023	209

Dom w 1950 roku był realnie o 60 % droższy niż w 1920 i o 30 % droższy niż w 1940 [1]. Jeśli lata pięćdziesiąte były lepsze, to nie dlatego, że metka była niższa.

Ile lat pensji

Metka mówi mało, dopóki nie postawi się obok niej dochodu. Spis powszechny podaje medianę wartości domu od 1940 roku [2], a Census medianę dochodu rodziny od 1947 roku [5]. Iloraz obu jest odpowiedzią na pytanie, ile lat całego dochodu rodziny kosztował dom.

Dane wykresu

Rok	Lat dochodu rodziny (lat dochodu)
1950	2,2
1960	2,1
1970	1,7
1980	2,2
1990	2,2
2000	2,4
2019–23	3,4

W 1950 roku mediana domu, 7354 dolary, to 2,2 mediany rocznego dochodu rodziny, 3319 dolarów. W 1960 roku 2,1, w 1970 roku 1,7. Ten stosunek trzymał się poniżej 2,5 przez pół wieku, do 2000 roku. W latach 2019–2023 wynosi 3,4 [2] [5] [6]. Domy drożały cały czas; do lat siedemdziesiątych dochody rodzin drożały szybciej.

2,2 roku

Z czynszem jest podobnie, tylko nudniej. Mediana czynszu brutto, z opłatami za media, to 42 dolary miesięcznie w 1950 roku, 71 w 1960, 108 w 1970 i 602 w 2000 [3]. Wobec mediany dochodu rodziny to za każdym razem od 13 do 15 % [5]. W latach 2019–2023 czynsz 1348 dolarów miesięcznie to już 18 % [6]. Przez pięćdziesiąt lat czynsz był stałym ułamkiem pensji. Potem przestał.

Kredyt, którego wcześniej nie było

To, co naprawdę zmieniło się między latami dwudziestymi a pięćdziesiątymi, nie stało na metce, tylko w umowie z bankiem. W latach 1920–1924 kredyt hipoteczny w banku komercyjnym trwał średnio 2,8 roku i pokrywał 50 % ceny domu; w towarzystwie ubezpieczeniowym 6,4 roku i 47 %; w kasie oszczędnościowo-pożyczkowej 11 lat i 58 %. Połowa kredytów bankowych z lat 1920–1940 nie była amortyzowana: przez kilka lat płaciło się same odsetki, a na końcu cały kapitał naraz [7]. Dom kupował ten, kto miał połowę ceny w gotówce i mógł liczyć na odnowienie kredytu, a w 1931 roku banki przestały odnawiać.

Federalna Administracja Mieszkaniowa z 1934 roku ubezpieczyła kredyty na 20 lat z niskim wkładem, a po wojnie kredyty dla weteranów zeszły z wkładem do zera. W latach 1945–1947 kredyt w towarzystwie ubezpieczeniowym trwał 19,5 roku i pokrywał 73 % ceny, a w kasie 14,8 roku i 75 %; na początku lat czterdziestych 95 % kredytów z kas było w pełni amortyzowanych [7].

Skutek widać w spisach. Własny dom miało 45,6 % gospodarstw w 1920 roku, 43,6 % w 1940 i 61,9 % w 1960 [4]. Ten skok o osiemnaście punktów w dwadzieścia lat to nie tańsze domy, tylko kredyt, który po raz pierwszy dało się spłacać z pensji.

Dane wykresu

Rok	Własny dom (%)
1900	46,5
1910	45,9
1920	45,6
1930	47,8
1940	43,6
1950	55,0
1960	61,9
1970	62,9
1980	64,4
1990	64,2
2000	66,2

Ta sama FHA, która ubezpieczała kredyty, oceniała dzielnice, i dzielnice czarne dostawały ocenę, przy której ubezpieczenia nie było [12]. Kredyt, który otworzył przedmieścia dla białej klasy robotniczej, był dla czarnych rodzin zamknięty w tej samej umowie. Kto pisze o tanim wejściu w dorosłość w latach pięćdziesiątych, musi napisać, dla kogo.

Jedna pensja

Drugi powód, dla którego dorosłe życie było tanie, to to, że wystarczała na nie jedna osoba. Około 1920 roku pracowało zarobkowo 9 % mężatek, w 1940 roku 14 %, w 1950 roku 22 %; między 1950 a 1980 rokiem udział rósł o 9–10 punktów na dekadę [9]. Rodzina z lat pięćdziesiątych nie była bogatsza od dzisiejszej. Miała za to jeden dochód, który rósł.

Dane wykresu

Rok	Mediana dochodu rodziny ($)
1947	35 010
1948	33 890
1949	33 450
1950	35 290
1951	36 550
1952	37 690
1953	40 870
1954	39 710
1955	42 340
1956	45 060
1957	45 340
1958	45 260
1959	47 710
1960	48 760
1961	49 270
1962	50 670
1963	52 400
1964	54 550
1965	56 700
1966	59 710
1967	60 950
1968	63 790
1969	66 870
1970	66 700
1971	66 680
1972	69 730
1973	71 240
1974	69 450
1975	68 170
1976	70 310
1977	70 680
1978	72 900
1979	73 940
1980	71 470
1981	69 470
1982	68 570
1983	69 030
1984	71 250
1985	72 300
1986	75 550
1987	76 830
1988	77 010
1989	78 410
1990	77 260
1991	75 790
1992	75 220
1993	74 170
1994	76 170
1995	77 920
1996	79 070
1997	81 560
1998	84 380
1999	86 370
2000	86 740
2001	85 960
2002	85 350
2003	85 230
2004	85 320
2005	86 190
2006	87 060
2007	89 170
2008	86 250
2009	84 580
2010	83 640
2011	82 110
2012	82 230
2013	83 300
2014	85 760
2015	91 060
2016	92 830
2017	95 280
2018	96 730
2019	104 200
2020	101 200
2021	101 700
2022	98 870
2023	103 400
2024	105 800

Między 1950 a 1973 rokiem realna mediana dochodu rodziny podwoiła się, z 35 290 do 71 240 dolarów z 2024 roku. Przez następne pięćdziesiąt lat urosła o 45 % [5]. I to przy coraz większym udziale rodzin z dwoma dochodami. Jedna pensja z 1973 roku i dwie pensje z 2023 roku dzieli mniej, niż się wydaje.

102%

Co jadła rodzina

Trzeci powód to koszyk. W 1901 roku przeciętna amerykańska rodzina wydawała na jedzenie 42,5 % budżetu, w latach 1934–1936 33,6 %, w 1950 roku 29,7 %, w latach 1960–1961 24,3 %, a w latach 2002–2003 13,1 %. Mieszkanie szło w drugą stronę: 23,3 % w 1901 roku, 27,2 % w 1950, 29,5 % w latach 1960–1961 i 32,8 % w latach 2002–2003 [10].

• Jedzenie
• Mieszkanie

Dane wykresu

Rok	Jedzenie (%)	Mieszkanie (%)
1901	42,5	23,3
1918	38,2	23,3
1935	33,6	32,0
1950	29,7	27,2
1961	24,3	29,5
1973	19,3	30,8
1985	15,0	30,4
1997	13,8	32,1
2003	13,1	32,8

To jest wzór, który powtarza się w całym stuleciu: taniało to, co da się wyprodukować masowo, jedzenie, ubranie, sprzęt. Drożało to, czego nie da się wyprodukować w fabryce ani sprowadzić: miejsce, w którym się mieszka.

Ślub i pierwszy dom

Najprostsza miara ceny dorosłego życia to wiek, w którym się w nie wchodzi. W 1920 roku mężczyźni brali pierwszy ślub w wieku 24,6 roku, kobiety 21,2. W 1950 i 1960 roku było to 22,8 i 20,3 roku, najniżej w całej serii od 1890 roku. W 2024 roku 30,2 i 28,6 [8]. Ludzie nie zaczęli nagle mniej lubić małżeństwa. Zaczęli nie móc sobie na nie pozwolić w wieku, w którym pozwalali sobie ich dziadkowie.

• Mężczyźni
• Kobiety

Dane wykresu

Rok	Mężczyźni (lat)	Kobiety (lat)
1890	26,1	22,0
1900	25,9	21,9
1910	25,1	21,6
1920	24,6	21,2
1930	24,3	21,3
1940	24,3	21,5
1950	22,8	20,3
1960	22,8	20,3
1970	23,2	20,8
1980	24,7	22,0
1990	26,1	23,9
2000	26,8	25,1
2010	28,2	26,1
2020	30,5	28,1
2024	30,2	28,6

Dla pierwszego domu nie ma serii sprzed 1981 roku; wtedy Krajowe Stowarzyszenie Pośredników zaczęło pytać kupujących o wiek. Mediana wieku pierwszego nabywcy wynosiła 29 lat w 1981 roku i 38 lat w 2024 roku, a udział kupujących po raz pierwszy spadł do 24 %, najniżej w historii badania [11]. W 1950 roku takiego badania nie było, ale był spis: ślub w wieku 22 lat i własny dom w 55 % gospodarstw mówią to samo.

38 lat

Co z tego wynika dla podatku od szczytu

W poprzednim tekście pokazaliśmy, jak New Deal odciął pieniądze najbogatszych od banków, giełdy i prądu, i jak udział 0,1 % w majątku spadł z jednej czwartej do jednej czternastej („Przeciąć spekulację”). Pytanie, co przez to staniało dla reszty, ma po tym tekście dokładniejszą odpowiedź: nic, co miało metkę. Domy realnie drożały. Czynsz był stałym ułamkiem pensji.

Drgnął mianownik. W latach, gdy szczyt płacił 91 %, a jego udział w dochodzie spadał, mediana dochodu rodziny podwoiła się w 23 lata. Domy drożały, ale pensje drożały szybciej, więc dom kosztował dwa lata dochodu, a nie trzy i pół. Gdy po 1980 roku udział szczytu wrócił do poziomu z 1929 roku, wzrost mediany zwolnił do 45 % na pięćdziesiąt lat, i to już z dwoma pensjami w rodzinie. Ceny domów nie musiały robić nic nadzwyczajnego, żeby uciec; wystarczyło, że pensje stanęły.

To nadal hipoteza o mechanizmie, a nie dowód, i nazywamy ją tak samo jak poprzednio: podatek od szczytu nie obniżył ceny domu. Sprawił, że więcej z tego, co gospodarka wytwarzała, zostawało w pensji, z której ten dom się spłacało. Tanie dorosłe życie z lat pięćdziesiątych składało się z trzech rzeczy: kredytu, którego państwo się podjęło, jednej pensji, która rosła, i koszyka, w którym jedzenie przestało być połową. Żadna z nich nie była tańszym domem. Wszystkie trzy były ramami.